El Nino đang mạnh lên với tốc độ bất thường trên Thái Bình Dương, có thể trở thành sự kiện mạnh nhất từng ghi nhận và gây nhiều tác động khó lường trên toàn cầu.
El Nino hình thành khi nhiệt độ bề mặt biển tại khu vực trung tâm và phía đông vùng nhiệt đới Thái Bình Dương cao hơn mức trung bình dài hạn ít nhất 0,5°C. Sự nóng lên này có thể tạo hiệu ứng dây chuyền, làm thay đổi nhiệt độ, lượng mưa và nhiều hình thái thời tiết trên thế giới.
Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) xác nhận El Nino năm nay xuất hiện từ đầu tháng 6. Tuy nhiên, điều khiến giới khoa học chú ý là hiện tượng này tiếp tục mạnh lên nhanh chóng dù mới ở giai đoạn đầu.
El Nino khiến thời tiết nóng và khô hơn, tạo điều kiện cho cháy rừng lan rộng ở một số khu vực trên thế giới. (Ảnh: Shutterstock)
Trong tuần đầu tháng 8, nhiệt độ tại phía đông Thái Bình Dương đã cao hơn bình thường 2,6°C. Nếu tiếp tục diễn biến theo quỹ đạo hiện nay, đây có thể trở thành một trong những El Nino nóng nhất từng được ghi nhận.
“Ngưỡng trên 2°C được coi là ‘siêu El Nino’. Với mức chênh lệch 2,6°C đầu tháng 8, chúng ta đã bước sâu vào vùng của một El Nino rất mạnh” , Zeke Hausfather, nhà khoa học khí hậu tại Berkeley Earth, nói.
Ông Hausfather nhận định tốc độ phát triển và cường độ hiện tại của El Nino năm nay là “điều đặc biệt bất thường”.
Sự kiện gần nhất có thể so sánh là El Nino 1997-1998, một trong những đợt mạnh nhất lịch sử, gây thiệt hại hàng nghìn tỷ USD cho kinh tế toàn cầu và khiến hàng nghìn người thiệt mạng. Tuy nhiên, ở cùng thời điểm trong năm, El Nino 2026 đang phát triển nhanh hơn.
“Chúng ta chưa từng chứng kiến El Nino mạnh tương tự vào thời điểm này trong năm. Chúng ta đang bước vào vùng chưa từng biết đến” , ông Hausfather nói.
Chuyên gia khí hậu cho biết nhiệt độ có thể chững lại trong những tháng tới, nhưng phần lớn mô hình dự báo El Nino hiện nay sẽ tiếp tục mạnh lên, có khả năng trở thành sự kiện mạnh nhất từng ghi nhận và đạt đỉnh vào cuối năm 2026.
Biến động nhiệt độ hàng ngày tại vùng El Nino 3.4 ở trung tâm Thái Bình Dương qua dữ liệu vệ tinh, cho thấy El Nino 2026 mạnh hơn các đợt rất mạnh năm 1997 và 2015. (Nguồn: Berkeley Earth)
Nguy cơ hạn hán, lũ lụt và mất mùa
El Nino mạnh có thể khiến nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng, kéo theo nhiều đợt nắng nóng hơn, đồng thời làm xáo trộn lượng mưa. Một số khu vực có nguy cơ hạn hán trong khi những nơi khác có thể đối mặt với lũ lụt nghiêm trọng.
Tại Mỹ, El Nino thường đẩy dòng tia xuống phía nam, khiến Bờ Vịnh và Nam California ẩm ướt hơn, trong khi Tây Bắc Thái Bình Dương và các bang phía bắc trải qua mùa đông ấm, khô hơn. Hoạt động bão trên Đại Tây Dương cũng có xu hướng giảm.
Tác động đáng lo ngại hơn có thể xuất hiện tại các vùng nhiệt đới.
Theo chuyên gia Hausfather, Đông Nam Á, miền đông Australia, miền nam châu Phi, phía bắc Amazon và Ấn Độ thường trở nên khô hạn hơn khi El Nino xuất hiện, trong khi gió mùa suy yếu.
“Trong tất cả tác động của El Nino, đây có lẽ là điều khiến tôi lo ngại nhất bởi chúng ảnh hưởng lớn đến năng suất nông nghiệp” , ông Hausfather nói.
Hiện tượng tẩy trắng san hô xảy ra khi san hô bị căng thẳng do nhiệt độ nước biển tăng cao, khiến chúng thải ra các loài tảo cộng sinh sống trong mô. Khi mất đi lớp tảo này, san hô chuyển sang màu trắng bệch và lộ rõ bộ xương đá vôi. Nếu tình trạng này kéo dài, san hô sẽ chết, làm suy thoái nghiêm trọng hệ sinh thái biển.
Những nguy cơ này từng thể hiện rõ trong El Nino 1997-1998, khi hàng nghìn người thiệt mạng do lũ lụt, hạn hán, nạn đói, cháy rừng, nắng nóng cực đoan và dịch bệnh.
El Nino mạnh cũng có thể thúc đẩy tình trạng tẩy trắng san hô trên quy mô toàn cầu. Đợt tẩy trắng san hô đồng thời đầu tiên trên thế giới được ghi nhận năm 1998, trùng với El Nino mạnh cùng năm.
Kể từ đó, gần như mỗi sự kiện El Nino mạnh đều đi kèm làn sóng tẩy trắng san hô mới.
Chênh lệch nhiệt độ trung bình hàng tháng tại vùng Nino 3.4 giai đoạn 1950-2026. (Nguồn: Berkeley Earth)
Chuẩn bị cho điều chưa từng thấy
Giới khoa học hiện chưa thể xác định El Nino 2026 có gây hậu quả nghiêm trọng như giai đoạn 1997-1998 hay không. Một trong những nguyên nhân là điều kiện khí hậu hiện nay khác đáng kể so với 28 năm trước.
“Chúng ta nên chuẩn bị ngay từ bây giờ cho điều chưa từng chứng kiến” , ông Hausfather nói, đồng thời đặc biệt lưu ý các quốc gia nhiệt đới cần tính đến nguy cơ sản lượng nông nghiệp suy giảm và những hệ quả kéo theo.
Yếu tố khiến El Nino lần này khó dự đoán hơn là Trái Đất hiện nóng hơn đáng kể do biến đổi khí hậu.
Năm 1998 từng phá kỷ lục nhiệt độ vào thời điểm đó. Nhưng ông Hausfather cho biết nếu mức nhiệt của năm 1998 xuất hiện ngày nay, đó lại được coi là một năm lạnh bất thường. Lần gần nhất thế giới ghi nhận một năm lạnh tương đương 1998 là năm 2011 và mọi năm kể từ đó đều nóng hơn.
Điều này cũng khiến giới khoa học cảnh báo không nên quy mọi hiện tượng thời tiết cực đoan hiện nay đơn thuần cho El Nino. Biến đổi khí hậu do con người gây ra đã làm thay đổi nền nhiệt mà trên đó các biến động tự nhiên diễn ra.
“El Nino chỉ đang cho chúng ta nhìn trước một phần về trạng thái bình thường mới có thể xuất hiện trong khoảng 10 năm tới” , ông Hausfather cảnh báo. Theo Hoa Vũ/VTC News
Nguồn cafebiz.vn
